Truyện câu chuyện cổ VN vào sách của học trò Nhật Bản

Có cả một truyện sự việc cổ của VN trong số những truyện sự việc cổ được tuyển lựa chọn vào những sách học hỏi môn Quốc ngữ dành cho học trò tiểu học Nhật Bản.

Giống như VN, ở Nhật Bản đa dạng truyện sự việc cổ của dân tộc và những châu lục được đưa vào sách giáo khoa môn Quốc ngữ cũng như những sách học hỏi có dính dáng.

truyện sự việc cổ, VN, Nhật Bản, Nguyễn Đổng Chi
Truyện sự việc cổ VN trong sách học hỏi của Nhật Bản

Trong số những truyện sự việc cổ được tuyển lựa chọn vào những sách học hỏi môn Quốc ngữ dành cho học trò tiểu học Nhật Bản, thật bất chợt có cả một truyện sự việc cổ của VN. Bất ngờ không chỉ vậy là sự việc sự việc cổ này không mấy phổ biến rộng rãi đối với đại hầu hết người Việt, và không nằm trong số những truyện sự việc cổ học trò VN được học trong sách giáo khoa như “Tấm Cám”, “Hai cây khế”, “Sọ Dừa”, “Cây tre trăm đốt”, “Thạch Sanh”, “Bánh chưng bánh giày”…

Vậy thì sự việc sự việc cổ của VN được người Nhật dịch và hướng dẫn cho học trò tiểu học và bố mẹ Nhật Bản là sự việc nào?

Một bình lựa chọn đầy bất chợt

Đó là truyện sự việc cổ “Con bướm vô hình”. Truyện này được dịch và hướng dẫn trong cuốn sách “Những sự việc có khả năng đọc trong 10 phút dành cho học trò lớp 2” do những tác giả Oda Nobuko (sinh năm 1937, nhà văn chuyên viết truyện đồng thoại) và Kogure Masao (1939-2007, nhà văn chuyên viết cho thiếu nhi) soạn thảo, NXB Gakken xuất bản năm 2005.

Cuốn sách này hội tụ 12 sự việc sự việc cổ của Nhật Bản và những nước khác như Mông Cổ, VN. Truyện “Con bướm vô hình” được kể từ trang 159 đến trang 173 và có kèm theo tranh vẽ diễn tả. Bên dưới tiêu đề ghi rõ “Truyện của VN”.

Truyện kể rằng ở gần một con sông nọ có một công nhân nghề đánh cá. Anh là một người vui tính cho nên dù có đánh được cá hay không anh vẫn không ngừng hài hước và hay hỗ trợ đỡ mọi người.

Vào một ban đêm nọ khi đi đánh cá, anh nghe thấy tiếng sáo và tiếng em bé chơi đùa trên thượng lưu con sông. Quá tò mò anh chèo thuyền ngược sông tìm tiếng sáo. Đến chỗ, anh thấy bên bờ sông dưới tán cây lớn có một ông cụ râu dài đang nhảy múa cùng với 5, 6 đứa trẻ.

truyện sự việc cổ, VN, Nhật Bản, Nguyễn Đổng Chi

Khi thấy người đánh cá, ông cụ nói với anh rằng ông biết anh rất rõ và mời anh cùng nhảy múa. Người đánh cá nhập hội và nhảy múa đam mê dưới ánh trăng.

Lúc chia tay, ông cụ tặng người đánh cá chiếc áo choàng và đôi giày. Rồi ông và lũ trẻ biến mất.

Từ đó trở đi người đánh cá hàng đêm mặc chiếc áo ông cụ cho và đánh cá trên sông. Khi nghe tiếng hát ấy dân làng liền kéo nhau đi tìm người đánh cá tuy nhiên không ai tìm được vì khi mặc chiếc áo và đi đôi giày ông cụ tặng thì người đánh cá liền trở thành vô hình. Khi chỉ đi giầy, anh biến thành một con bướm có khả năng bay đi khắp chỗ.

Một năm nọ, ở nước của người đánh cá bị mất mùa lớn. Rất đa dạng người chết đói tuy nhiên vị vua lười nhác không phát gạo còn chất đầy trong kho cho dân. Trước cảnh ấy, người đánh cá động lòng thương liền mặc áo, đi giày vào rồi đi vào kho của nhà vua trộm gạo rồi bí ẩn chia cho dân.

Khi thấy gạo trong kho vơi đi, nhà vua rất nổi giận ra lệnh cho quân lính canh phòng cẩn mật.

Một đêm nọ khi thấy trong kho có tiếng động, quân lính kéo tới thì thấy gạo vương vãi đầy kho và một con bướm lớn bay ra. Quân lính theo đuổi, tuy nhiên trời tối cho nên bướm bay mất.

Đêm đó, do vội mà người đánh cá quên mặc áo cho nên đã biến thành con bướm mắt phải thường vẫn thấy được. Sáng ra quân lính lần theo dấu gạo rơi và bắt được người đánh cá.

Vua nổi giận ra lệnh giam người đánh cá vào ngục tối. Khi người đánh cá bị giam một năm thì ở ở ngoài quân giặc từ nước láng giềng kéo tới xâm lược. Quân giặc rất mạnh làm nhà vua lo lắng. Biết tin, người đánh cá nói với vua sẽ ra đánh tan quân giặc.

Nhà vua liền thả người đánh cá ra khỏi ngục. Người đánh cá liền mặc áo, đi giày và đi vào tận doanh trại quân giặc giết được viên tướng điều khiền khiến cho quân nước láng giềng đại bại. Quân giặc phải xin lỗi và nhà nước trở lại hòa bình.

Nhà vua rất mừng liền tỏ ý ban thưởng cho người đánh cá chức tước, vật chật và đất đai, tuy nhiên người đánh cá xin back tự do làm nghề cũ. Vua phải bằng lòng. Từ đó, người dân trong làng lại thấy được anh chàng đó đánh cá trên sông. Chàng vừa đánh cá vừa hát hài hước như đã từng trước đó.

Có đa dạng biến thể khác nhau ở VN

Nếu đọc sự việc trên hẳn đa dạng người VN sẽ rất bất ngờ, thậm chí có khi chưa được biết đến truyện sự việc cổ này.

truyện sự việc cổ, VN, Nhật Bản, Nguyễn Đổng Chi

Bản thân tôi khi đọc nó đã vô cùng bất ngờ vì trước đó chưa từng được đọc truyện sự việc cổ nào tương tự. Sau khi đọc chấp dứt và tìm hiểu trên mạng, thì thấy truyện này tương xứng với truyện “Quan Triều” hay “Chiếc áo tàng hình” vốn đã được giáo sư Nguyễn Đổng Chi hội tụ lại trong sách “Kho tàng truyện sự việc cổ VN”.

Tuy nhiên, nếu đối sánh ta sẽ thấy có đa dạng điểm biểu trưng giữa truyện sự việc cổ “Con bướm vô hình” được hướng dẫn ở Nhật với truyện “Quan Triều” và những khảo dị của nó.

Chẳng hạn ở biến thể của người Việt, những địa danh, tên người rất cận cảnh quá trình trong sách Nhật thì chỉ nói chung chung là người đánh cá.

Câu chuyện trong sách của Nhật Bản cũng không có những cận cảnh như người đánh cá dùng chiếc áo tàng hình để trừng trị những tên quan lại gian ác hay “cướp của người giàu chia cho người nghèo”.

Cái kết cũng rất khác nhau. Chàng trai trên “Triều” trong sách của VN sau khi đánh thắng giặc thì được vua ban thưởng, cho làm quan to và gả girl cho. Khi chết thì “Quan Triều” còn được dân lập đền thờ. Trong khi đó anh chàng đánh cá trong sách của người Nhật lại chối từ làm quan, chối từ phần thưởng và back sống tự do, hài hước với nghề cũ.

Sự biểu trưng ấy gợi cho nên rất đa dạng nghĩ ngay thích thú. Cũng không rõ nguyên nhân nào dẫn đến sự biểu trưng đó. Có phải những tác giả soạn thảo người Nhật đã biên tập, chỉnh sửa truyện sự việc cổ “Quan Triều” hay “Chiếc áo tàng hình” của VN cho thích hợp hơn với tâm lý học trò Nhật Bản, hay họ đã đến gần truyện sự việc cổ này từ một khảo dị nào đó.

Nguyễn Quốc Vương